Informacja o życiu i dokonaniach Maxa Kirmisa
Rodzina Kirmisów pochodziła ze Wschowy i zajmowała się garncarstwem. Ojciec matki Maxa Kirmisa był lekarzem w Szlichtyngowej. Rodzice Maxa – Wilhelm Kirmis (sekretarz miasta Wschowy) i Theophila Dietrich (pokojówka na dworze Schlichtingów) zawarli w 1850 roku związek małżeński w kościele ewangelickim w Szlichtyngowej. Po ślubie zamieszkali we Wschowie. Jedyny znany adres ich zamieszkania to Wschowa, ul. Kilińskiego 15 (wówczas Schuhmacherstraβe). Wilhelm Kirmis w 1884 roku obchodził 50-lecie swojej pracy, co zostało odnotowane w piśmie Magistratu, złożonym w „kapsule czasu” umieszczonej na wieży kościoła farnego. Max (Carl Maximilian Oswald) Kirmis urodził się 5 sierpnia 1851 roku we Wschowie.
Max rozpoczął naukę we wschowskiej, sześcioklasowej szkole realnej (obecnie w budynku mieści się biblioteka i muzeum), a po jej ukończeniu przeniósł się do Głogowa i po 2-letnim okresie nauki w 1872 roku zdał z wyróżnieniem egzaminy końcowe w katolickim gimnazjum. Studia medyczne we Wrocławiu porzucił na pierwszym roku. Kontynuował swoją naukę na kierunku pedagogicznym o profilu nauk przyrodniczych, fizyki i chemii. Studiował na uniwersytetach w Lipsku i Halle. Tytuł doktora nauk otrzymał na Uniwersytecie w Berlinie w roku 1878.
W czasie studiów odbył praktykę zawodową w szkole rolniczej we Wschowie, a po otrzymaniu dyplomu, uprawniającego do wykonywania zawodu nauczyciela, rozpoczął staż w szkole realnej w Poznaniu. Nauczał tam fizyki i chemii, lecz nieoczekiwanie został skierowany do pracy w szkole rolniczej w Hochburgu (Badenia – Niemcy). Sam Kirmis uważał, że była to forma represji za jego badania nad polską lokalną historią. W 1880 roku przeniósł się do Neumünster (Holsztyn – Niemcy), gdzie podjął pracę w tamtejszym zespole szkoły realnej i gimnazjum. Jako nauczyciel chemii, fizyki i nauk przyrodniczych pracował do emerytury, tj. do 1916 roku. Był lubianym i szanowanym pedagogiem.
W 1879 roku zawarł związek małżeński z poznanianką Anną Kunkel w katolickim kościele Marii Magdaleny w Poznaniu, z którą miał pięcioro dzieci, przy czym dwoje z nich zmarło w dzieciństwie. Żona pochodziła z polskiej rodziny kupieckiej. Była katoliczką i zgodnie z jej wolą dzieci zostały wychowane w tej wierze. Max Kirmis pod koniec swojego życia przeszedł także na katolicyzm. Zmarł 9 stycznia 1926 roku. Uroczystości pogrzebowe odbyły się w katolickim kościele św. Marii i św. Wicelina w Neumünster, ale na życzenie żony spoczął na cmentarzu w Münster, w którym zamieszkała ona wraz z córką Lucie.
Max Kirmis od najmłodszych lat interesował się lokalną historią Wschowy i numizmatyką. Gromadził numizmaty, odciski pieczęci i historyczne dokumenty, prowadził badania materiałów archiwalnych dotyczących historii Wschowy i wielkopolskiej numizmatyki. Już jako student opublikował w 1873 roku, w niemieckojęzycznej gazecie „Posener Zeitung”, pierwszy swój artykuł: „Wschowska i poznańska mennica” („Fraustädter und Posener Münze”).
W roku 1884 artykułem „Przyczynki do historii herbów i monet Wielkopolski. 1. Wschowa” („Beiträge zur Wappen- und Münzkunde Groβpolens. 1. Fraustadt”) rozpoczął cały cykl popularno-naukowych esejów o historii mennictwa wschowskiego, poznańskiego i polskiego. Początkowym celem tych publikacji było przybliżenie niemieckiej części społeczeństwa zaboru pruskiego historii polskiej numizmatyki. Spotkały się one z życzliwym przyjęciem całego środowiska kolekcjonerów i badaczy monet. Polscy numizmatycy prowadzili z M. Kirmisem ożywioną korespondencję, w której wymieniali się wynikami swoich badań i prezentowali ciekawsze eksponaty ze swoich kolekcji. Część publikacji została przetłumaczona na język polski i ukazała się w krakowskich „Zapiskach Numizmatycznych” Mieczysława Kurnatowskiego. W latach 1885-1892 opublikowano:
- „Historia mennicy miasta Wschowy” („Münzgeschichte der Stadt Fraustadt”) – 1885;
- „Historia mennicy miejskiej w Poznaniu” („Geschichte der städtischen Münze von Posen”) – 1886;
- „Nowe przyczynki do historii mennicy miasta Wschowy” („Neue Beiträge zur Münzgeschichte der Stadt Fraustadt”) – 1886;
- „Wprowadzenie do polskiej numizmatyki” („Einleitung in die polnische Münzkunde”) – 1888/1891;
- „Podręcznik polskiej numizmatyki” („Handbuch der polnischen Münzkunde”) – 1892.
„Handbuch der polnischen Münzkunde” sfinalizował badania Maxa Kirmisa nad polską numizmatyką i pierwszy raz w dziejach polskiej bibliografii numizmatycznej przedstawił w sposób całościowy problematykę związaną z biciem pieniądza na terenach polskich, od początku polskiej państwowości do roku 1795. Podjęte starania krakowskiego numizmatyka M. Kurnatowskiego o przetłumaczenie tego opracowania, zakończyły się fiaskiem. Dopiero ćwierć wieku później, Marian Gumowski wydał „Podręcznik polskiej numizmatyki”, w dużej mierze oparty na dziele M. Kirmisa.
Max Kirmis był uznanym ekspertem w dziedzinie numizmatyki i autorem wielokrotnie wznawianych publikacji numizmatycznych o charakterze powszechnym i z regionu Holsztynu, w tym np.:
- „Chemiczne wskazówki dla numizmatyków” („Chemische Winke für Numismatiker”) – 1884; 1890; 1894 i 1913;
- „Numizmatyka w szkole” („Die Numismatik in der Schule“) – 1888;
- „Księga Zbiorów: praktyczne wskazówki dotyczące tworzenia, porządkowania i utrzymywania wszelkiego rodzaju kolekcji, ogólnie wspierające hobby związane z naukami przyrodniczymi i historycznymi” („Das Buch der Sammlungen: praktische Anleitung zum Anlegen, Ordnen und Erhalten aller Arten von Sammlungen, überhaupt zur Unterstützung naturwissenschaftlicher und geschichtswissenschaftlicher Liebhabereien“) – 1890 i w 1906 roku wydanie poprawione i roszerzone; współautor;
- „Monety i medale, mała pomoc dla przyjaciół numizmatyków” („Münzen und Medaillen, ein Hilfsbüchlein für Freunde der Münzkunde”) – 1906;
- „Medale Szlezwiku-Holsztynu” („Die Medaillen Schleswig-Holsteins“) – 1912.
Max Kirmis zajmował się także badaniami przyrodniczymi i historycznymi regionu Holsztynu i miasta Neumünster, a ich wyniki przedstawił w publikacjach, np.:
- „Flora z Neumünster” („Flora von Neumünster“) – 1882;
- „Nowe przyczynki do historii urzędu i obszaru Neumünster” („Neue Beiträge zur Geschichte des Amtes und Fleckens Neumünster“) – 1889;
- „Prehistoria Neumünster: przyczynki do historii kultury Holsztynu” („Die Urgeschichte von Neumünster: ein Beitrag zur Kulturgeschichte Holsteins“) – 1921.
Był aktywnym kolekcjonerem numizmatów (głównie wschowskich i polskich) oraz przedmiotów związanych z Wielkopolską. Jego zbiór ponad 600 artefaktów z regionu Holsztynu stał się podstawą utworzonego w roku 1914 Muzeum Miejskiego w Neumünster, którego został dyrektorem i piastował to stanowisko aż do śmierci w 1926 roku.
Opracował: Ryszard Piotr Kozłowski
Information about the life and achievements of Max Kirmis
The Kirmis family came from Wschowa and was engaged in pottery. Max Kirmis’s mother’s father was a doctor in Szlichtyngowa. Max’s parents – Wilhelm Kirmis (secretary of the town of Wschowa) and Theophila Dietrich (maid at the Schlichting court) got married in 1850 in the Evangelical church in Szlichtyngowa. After the wedding, they settled in Wschowa. The only known address of their residence is Wschowa, 15 Schuhmacherstraβe (now Kiliński Street). In 1884, Wilhelm Kirmis celebrated the 50th anniversary of his work, which was recorded in a letter from the Magistrate, put into a „time capsule” placed on the tower of the parish church. Max (Carl Maximilian Oswald) Kirmis was born on August 5, 1851 in Wschowa.
Max began his education in a six-grade real school in Wschowa (currently there is a library and a museum in the building), and after graduation he moved to Głogów and after a two-year period of education in 1872 he passed the final exams in a Catholic gymnasium with distinction. He abandoned his medical studies in Wrocław in the first year. Then Max continued his education in the field of pedagogy with a profile of natural science, physics and chemistry. He studied at the universities of Lipsk and Halle. He received his Ph.D. at the University of Berlin in 1878.
During his studies, he completed professional practice at an agricultural school in Wschowa, and after receiving a diploma entitling him to pursue the profession of a teacher, he began an internship at a real school in Poznań. He taught physics and chemistry there, but was unexpectedly sent to work at an agricultural school in Hochburg (Baden, Germany). Kirmis himself believed that this was a form of repression for his research on Polish local history. In 1880 he moved to Neumünster (Holstein – Germany), where he took up a job in the local complex of the real school and gymnasium. As a teacher of chemistry, physics and natural science, he worked until his retirement in 1916. He was a well-liked and respected pedagogue.
In 1879, he married Anna Kunkel from Poznań in the Catholic church of Mary Magdalene in Poznań. They had five children, two of whom died in infancy. His wife came from a Polish merchant family. She was a Catholic and according to her will, the children were brought up in this faith. Max Kirmis also converted to Catholicism at the end of his life. He died on January 9, 1926. The funeral was held in the Catholic church of St. Mary and St. Wislin in Neumünster. But at the request of his wife, Max was laid to rest in the cemetery in the city of Münster, where his wife Anna lived with her daughter Lucie.
From an early age, Max Kirmis was interested in the local history of Wschowa and numismatics. He collected numismatics, imprints of seals and historical documents, and conducted research on archival materials concerning the history of Wschowa and Wielkopolska numismatics. As a student, in 1873, he published his first article in the German-language newspaper „Posener Zeitung”: “Wschowa and Poznan mints” („Fraustädter und Posener Münze”).
In 1884, with the article „Contributions to the history of coats of arms and coins of Wielkopolska. 1. Wschowa” („Beiträge zur Wappen- und Münzkunde Groβpolens. 1. Fraustadt”) Kirmis began a whole series of popular science essays on the history of Wschowa, Poznań and Polish minting. The initial aim of these publications was to bring the history of Polish numismatics closer to the German part of the society of the Prussian partition. They were well received by the entire community of coin collectors and researchers. Polish numismatists kept a lively correspondence with M. Kirmis, in which they exchanged the results of their research and presented more interesting exhibits from their collections. Some part of the publications were translated into Polish and appeared in Mieczysław Kurnatowski’s “Numismatic notes” („Zapiski Numizmatyczne”) in Kraków. In the years 1885-1892 the following publications were published:
- „The History of the Mint of the Town of Wschowa” (Münzgeschichte der Stadt Fraustadt) – 1885;
- „The History of the Poznań City Mint” (Geschichte der städtischen Münze von Posen) – 1886;
- “New Contributions to the History of the Mint of the Town of Wschowa” (Neue Beiträge zur Münzgeschichte der Stadt Fraustadt) – 1886;
- „The Introduction to Polish Numismatics” (Einleitung in die polnische Münzkunde) – 1888/1891;
- ”The Handbook of Polish Numismatics” (Handbuch der Polnischen Münzkunde) – 1892.
„The Handbook of Polish Numismatics” finalized Max Kirmis’s research on Polish numismatics and for the first time in the history of Polish numismatic bibliography presented in a comprehensive way the problems related to the minting of money in Poland, from the beginning of Polish statehood to 1795. The efforts of the Cracow numismatist M. Kurnatowski to translate this study ended in failure. It was not until a quarter of a century later that Marian Gumowski published „The Handbook of Polish Numismatics”, largely based on the work of M. Kirmis.
Max Kirmis was a recognized expert in the field of numismatics and the author of repeatedly renewed numismatic publications of a general nature and from the Holstein region, including:
- „Chemical Tips for Numismatists” (Chemische Winke für Numismatiker) – 1884; 1890 and 1913;
- „Numismatics in Schools” (Die Numismatik in der Schule) – 1888;
- „The Book of Collections: Practical Guidelines for the Creation, Ordering and Maintenance of Collections of All Kinds, Generally Supporting Hobbies Related to Natural and Historical Sciences” (Buch der Sammlungen: praktische Anleitung zum Anlegen, Ordnen und Erhalten aller Arten von Sammlungen, überhaupt zur Unterstützung naturwissenschaftlicher und geschichtswissenschaftlicher Liebhabereien) – 1890 and in 1906 revised and expanded edition; coauthor;
- „Coins and Medals, a Little Help for Numismatists’ Friends” (Münzen und Medaillen, ein Hilfsbüchlein für Freunde der Münzkunde) – 1906;
- „Medals of Schleswig-Holstein” (Die Medaillen Schleswig-Holsteins) – 1912.
Max Kirmis also dealt with natural and historical research of the Holstein region and the city of Neumünster, and presented the results in publications, e.g.:
- „Flora of Neumünster” (Flora von Neumünster) – 1882;
- „New Contributions to the History of the Office of Neumünster and Its Area” (Neue Beiträge zur Geschichte des Amtes und Fleckens Neumünster) – 1889;
- „The Prehistory of Neumünster: A Contribution to the Cultural History of Holstein” (Die Urgeschichte von Neumünster: ein Beitrag zur Kulturgeschichte Holsteins) – 1921.
He was an active collector of numismatics (mainly from Wschowa and Poland) and items related to Wielkopolska. His collection of more than 600 artefacts from the Holstein region became the basis for the Neumünster City Museum (established in 1914). Max Kirmis became a director of the museum and held this position until his death in 1926.
Ryszard Piotr Kozłowski
Translation: Monika Osiewicz
Informationen über das Leben und die Leistungen von Max Kirmis
Die deutsche Familie Kirmis stammte aus Fraustadt (heute Wschowa) und hatte eine Töpferwerkstatt. Max Kirmis’ Großvater mütterlicherseits war Arzt in Schlichtingsheim (heute Szlichtyngowa). Max’ Eltern, Wilhelm Kirmis (Stadtsekretär von Fraustadt) und Theophila Dietrich (Dienstmädchen am Schlichtingshof), heirateten 1850 in der Evangelischen Kirche in Schlichtingsheim. Nach der Hochzeit ließen sie sich in Fraustadt nieder. Ihre einzige bekannte Adresse ist die Schuhmacherstraße 15 in Fraustadt (heute Kilińskiego-Straße). Im Jahr 1884 feierte Wilhelm Kirmis das 50-jährige Jubiläum seiner Tätigkeit. Dieses Ereignis wurde in einem Schreiben des Magistrats verzeichnet, welches in einer „Zeitkapsel“ im Turm der Pfarrkirche deponiert wurde. Max (Carl Maximilian Oswald) Kirmis wurde am 5. August 1851 in Fraustadt geboren.
Max begann seine Schulbildung an der Realschule in Fraustadt (in diesem Gebäude befinden sich heute eine Bibliothek und ein Museum). Nach seinem Abschluss zog er nach Glogau, wo er 1872 am katholischen Gymnasium sein Abitur mit Auszeichnung ablegte. Er setzte seine Ausbildung mit dem Studium der Naturwissenschaften, Physik und Chemie an den Universitäten Leipzig und Halle fort. Im Jahre 1878 erhielt er den Titel „Doktor der Wissenschaften” an der Universität Berlin.
Während seines Studiums absolvierte er ein Praktikum an einer Landwirtschaftsschule in Fraustadt. Nach Erhalt seines Diploms, das ihn zur Lehrtätigkeit berechtigte, begann er ein Praktikum an einer Realschule in Posen. Dort unterrichtete er Physik und Chemie, wurde aber unerwartet an eine Landwirtschaftsschule in Hochburg (Baden) versetzt. Kirmis selbst sah darin eine Form der Repression aufgrund seiner Forschungen zur polnischen Lokalgeschichte. 1880 zog er nach Neumünster (Holstein), wo er eine Stelle an der dortigen Realschule und auch am Gymnasium annahm. Er unterrichtete Chemie, Physik und Naturwissenschaften bis zu seiner Pensionierung 1916. Zudem war er ein beliebter und angesehener Pädagoge.
1879 heiratete er Anna Kunkel, eine gebürtige Posenerin, in der katholischen Kirche St. Maria Magdalena in Posen. Sie hatten fünf Kinder, von denen zwei bereits im Kindesalter starben. Seine Frau stammte aus einer polnischen Kaufmannsfamilie. Sie war katholisch und ihrem Wunsch entsprechend wurden die Kinder katholisch erzogen. Max Kirmis konvertierte gegen Ende seines Lebens zum Katholizismus. Er starb am 9. Januar 1926. Die Trauerfeier fand in der katholischen Kirche St. Marien und St. Vicelin in Neumünster statt, doch auf Wunsch seiner Frau wurde er auf dem Friedhof in Münster beigesetzt, wo sie und ihre Tochter Lucie sich niedergelassen hatten.
Max Kirmis interessierte sich schon früh für die Geschichte von Fraustadt und auch für die Numismatik. Er sammelte Münzen, Siegelabdrücke und historische Dokumente und erforschte Archivmaterialien zur Geschichte von Fraustadt und der Numismatik von Großpolen. Bereits als Student veröffentlichte er 1873 seinen ersten Artikel in der deutschsprachigen „Posener Zeitung“: „Fraustädter und Posener Münze“.
Im Jahr 1884 begann er mit dem Artikel „Beiträge zur Wappen- und Münzkunde Großpolens. 1. Fraustadt“, eine ganze Reihe populärwissenschaftlicher Essays über die Geschichte der Münzprägung in Fraustadt, Posen und Polen. Das ursprüngliche Ziel dieser Publikationen war es, die deutsche Bevölkerung des preußischen Teilungsgebiets mit der Geschichte der polnischen Numismatik vertraut zu machen. Sie wurden von der gesamten Münzsammler- und Forschergemeinschaft wohlgeneigt aufgenommen. Polnische Numismatiker pflegten einen regen Briefwechsel mit M. Kirmis, indem sie Forschungsergebnisse austauschten und interessante Exponate aus ihren Sammlungen präsentierten. Einige der Publikationen wurden ins Polnische übersetzt und in Mieczyslaw Kurnatowskis Krakauer Zeitschrift „Zapiski Numizmatyczne“ veröffentlicht. Die folgenden Publikationen erschienen zwischen 1885 und 1892:
- „Münzgeschichte der Stadt Fraustadt” – 1885;
- „Geschichte der städtischen Münze von Posen” – 1886;
- „Neue Beiträge zur Münzgeschichte der Stadt Fraustadt” – 1886;
- „Einleitung in die polnische Münzkunde” – 1888/1891;
- „Handbuch der polnischen Münzkunde” – 1892.
Das „Handbuch der polnischen Münzkunde“ vollendete Max Kirmis’ Forschungen zur polnischen Numismatik und präsentierte erstmals in der Geschichte der polnischen numismatischen Bibliographie umfassend die Fragen der Münzprägung auf polnischem Gebiet, von den Anfängen der polnischen Staatlichkeit bis 1795. Die Bemühungen des Krakauer Numismatikers M. Kurnatowski, dieses Werk zu übersetzen, blieben erfolglos. Erst ein Vierteljahrhundert später veröffentlichte Marian Gumowski „Podręcznik polskiej numizmatyki” („Handbuch der polnischen Numismatik“), das größtenteils auf der Arbeit von M. Kirmis basierte.
Max Kirmis war ein anerkannter Experte auf dem Gebiet der Numismatik und Autor von häufig neu aufgelegten numismatischen Publikationen allgemeiner Natur und mit Bezug zur Region Holstein, darunter:
- „Chemische Winke für Numismatiker” – 1884; 1890; 1894 und 1913;
- „Die Numismatik in der Schule“ – 1888;
- „Das Buch der Sammlungen: praktische Anleitung zum Anlegen, Ordnen und Erhalten aller Arten von Sammlungen, überhaupt zur Unterstützung naturwissenschaftlicher und geschichtswissenschaftlicher Liebhabereien” – 1890 und 1906 überarbeitete und erweiterte Fassung; Mitautor;
- „Münzen und Medaillen, ein Hilfsbüchlein für Freunde der Münzkunde” – 1906;
- „Die Medaillen Schleswig-Holsteins“ – 1912.
Max Kirmis führte außerdem natur- und geschichtswissenschaftliche Forschungen über die Region Holstein und die Stadt Neumünster durch und präsentierte seine Ergebnisse in Publikationen wie beispielsweise:
- „Flora von Neumünster“ – 1882;
- „Neue Beiträge zur Geschichte des Amtes und Fleckens Neumünster“ – 1889;
- „Die Urgeschichte von Neumünster: ein Beitrag zur Kulturgeschichte Holsteins“ – 1921.
Er war ein eifriger Sammler von Münzen (vorwiegend aus Fraustadt und Polen) und Objekten mit Bezug zu Großpolen. Seine Sammlung von über 600 Artefakten aus der Region Holstein bildete den Grundstock des 1914 gegründeten Stadtmuseums Neumünster, dessen Direktor er bis zu seinem Tod im Jahr 1926 wurde.
Abfassung: Ryszard Piotr Kozłowski
Übersetzung: Hanna Kozłowska, Makus Haack