Kwilecki Franciszek Antoni

Kwilecki Franciszek Antoni h. Szreniawa (wcześniej herbu Bieliny?). Urodził się 15 października 1725 roku w Kwilczu, jako trzecie dziecko i drugi syn Łukasza Kwileckiego, kasztelana lędzkiego i jego drugiej żony Barbary z Lipskich, kasztelanki Rogozińskiej.  

W dniu 29 listopada 1758 roku wziął ślub ze starościną wschowską Józefą Koźmińską, córką Ignacego i Marii z Sapiehów. Pierwsze małżeństwo z Józefą Koźmińską nie przyniosło mu potomstwa, ponieważ ta zmarła po siedmiu tygodniach na ospę. Natomiast z jego drugiego związku małżeńskiego z Teresą Szczaniecką, kasztelanką kamińską, na świat przyszło dwoje dzieci Marianna oraz Antoni ,który podobnie jak ojciec piastował urząd starosty wschowskiego. Był właścicielem Wróblewa w powiecie poznańskim oraz Powiercia w powiecie konińskim.

Jako 33-latek został 17 kwietnia 1758 r. obwołany starostą wschowskim. Pełnił urząd przez 30 lat aż do 1788 r. (inne źródła podają, że do 1789 lub 1790), kiedy stanowisko to objął jego syn. W 1759 r. porozumiał się z oficjałem poznańskim w sprawie zezwolenia na budowę kirkutu (cmentarza żydowskiego) na terenie Wschowy. Podczas sejmu nadzwyczajnego w 1761 r. był posłem z Wielkopolski. W 1763 roku jako przedstawiciel województw poznańskiego                      i kaliskiego wystarał się u D.F. Lossowa o zmniejszenie wymuszanych dostaw zboża do magazynów pruskich. Udało się zmniejszyć kontyngent do 36 000 ćwiertni. Posłował na sejmie koronacyjnym w 1764 r., a w 1766 r. piastował funkcję marszałka Trybunału Koronacyjnego. W 1766 r. wraz z braćmi Janem i Adamem rozpoczął finansowanie i budowę murowanego kościoła w Kwilczu. W tym samym roku został mu nadany Order św. Stanisława. Nie poparł konfederacji radomskiej w 1767 r.. Na sejmie w latach 1767 – 1768 został powołany na członka odnowionej komisji do rozmów z dworem berlińskim. Jesienią 1768 roku przystąpił do konfederacji barskiej i aktywnie działał na rzecz obrony katolicyzmu, zachowania niepodległości oraz prowadził agitację w zachodniej części woj. poznańskiego. Zarządzał akcją ściągania podatków oraz rekrutacją. W ten sposób wystąpił przeciwko królowi Stanisławowi Augustowi i protektoratowi rosyjskiemu. Król oskarżył na piśmie Kwileckiego o złe zarządzanie miastem, starosta wyszedł jednak obronną ręką. 25 stycznia 1769 r został aresztowany przez Rosjan, jednak po interwencji Warszawy został zwolniony 3 lutego 1769 r. Latem 1770 r. na ręce ambasadora M. Wołkońskiego, złożył dokument dotyczący potwierdzenia swej lojalności. Jednak nadal utrzymywał kontakty z przywódcami konfederacji, udzielając im m.in. pomocy materialnej. W listopadzie 1771 r. oddelegowany do Warszawy. Jego zadaniem tam było przedstawienie królowi i posłom  z zagranicy ciężkiej sytuacji ludności na terenach okupowanych przez Prusy. W 1771 r. pomógł w organizacji zjazdu wschowskiego, na którym 12 grudnia wybrano go komisarzem do przeprowadzenia kontroli czynności Ignacego Malczewskiego oraz Izby Konsyliarskiej. 23  grudnia 1771 r. podczas Rady Senatu mianowany został posłem i oddelegowano go do Berlina. 3 stycznia 1772 r. złożył pisemną deklarację o tym, że nie współpracuje z konfederatami barskimi. 23 stycznia 1772 r. wyjechał z Warszawy do Kłodawy, konwojowany przez 100 kozaków rosyjskich. Po zainstalowaniu się w Berlinie wysłał petycje do Fryderyka II, w której domagał się zaprzestania porywania kolonistów i wypuszczenia zakładników, zaniechania rekwizycji zboża, zakończenia wymuszania pieniędzy i narzucania fałszywej monety, gdyż ta psuła rynek. Fryderyk II przez sześć tygodniu udawał chorego, aby odwlec spotkanie z Kwileckim. Jego odpowiedź na petycję nadeszła 12 marca 1772, nic jednak się nie zmieniło. W czerwcu Kwilecki opuścił Berlin.  W drugiej połowie roku 1773 na wezwanie króla stawił się u niego w stolicy gdzie złożył sprawozdanie z realizacji postulatów z wyżej wymienionej petycji. Zasiadał w wielu komisjach do rozpraw sporów majątkowych z ramienia sejmu rozbiorowego. Pod koniec marca 1774 r., Kwilecki został ponownie oddelegowany do Berlina. Miało to związek z kolejną inwazją pruską i zajmowaniem polskich ziem, co przesuwało granicę państwa. Raport z tej misji złożył sejmowi polskiemu w dniu 6 kwietnia 1775 roku. W 1776 roku wziął udział w sejmiku poselskim wschowskim. Nie dopuścił do wybrania dysydenta na posła, o czym ówcześnie poinformowała „Gazeta Lejdejska”. Od początku działalności Komisji Dobrego Porządku we Wschowie w 1780 r. był jednym z jej królewskich komisarzy. W 1782 r. wraz z braćmi Janem i Adamem, po 16 latach zakończył budowę murowanego kościoła w Kwilczu. We Wschowie wyremontował kamienice, w której umieszczono archiwum, kancelarię i izbę sądową. We Wróblewie opłacił wystawienie trzech pomników, które zachowały się do dziś. W 1785 roku w nieustalonych miejscach, stanęły figury Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, św. Wawrzyńca oraz św. Jana Nepomucena. Posłował na sejm z woj. poznańskiego w 1786 r. Na sejmie czteroletnim w 1788 roku, po raz kolejny posłował z Wielkopolski.  dostąpił zaszczytu otwarcia obrad sejmu i powitania króla, co miało miejsce 6 października 1788 r. Następnie został zasiadł w zespole do spraw konstytucji. Od października tego samego roku pracował jako stronnik królewski w Departamencie Wojskowym. W roku 1788 (lub 1779, 1790) zrezygnował z funkcji starosty wschowskiego. Był zwolennikiem zwiększenia podatków na armię i jej rozbudowę do 60 000 żołnierzy. 15 grudnia 1790, monarcha nadał mu godność kasztelana kaliskiego. W tym samym roku został współwłaścicielem fabryki skór w Poznaniu. Zasiadał w Deputacji Konstytucyjnej, organie wyłonionym przez Sejm Czteroletni 7 września 1789 w celu opracowania projektu zmiany ustroju Rzeczypospolitej. Będąc zapalonym zwolennikiem konstytucji, na rzecz której w 1791 r. agitował w województwie kaliskim. Był jednym z sygnatariuszy Konstytucji 3 Maja.

Za życia odznaczony: 1766 Order św. Stanisława, 1776 Order św. Anny, Król Stanisław August w 1789 r. odznaczył go Orderem Orła Białego.

Zmarł 3 lutego 1794 r. w Hassenfeld w powiecie wystruckim, w drodze powrotnej z Berlina do Poznania. Pochowany w Kwilczu w kościele w Kwiliczu, który ufundował wraz z braćmi.

Mateusz Szałata

Bibliografia:

Książki:

Czuma Mieczysław,  Mazan Leszek, Poczet serc polskich s. 231 – 233.

Estreicher Karol „Bibliografia Polska. Tom XX, zeszyty 1. 2. 3. 4. Litt. Kon – Ky. 1905 rok Kraków drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 434.

Kwilecki Andrzej Kwilcz s. 23 ,37, 100-101.

Nowakowski Andrzej, Wschowa i ziemia wschowska w dawnej Polsce (do roku 1793), s. 131. Białystok 1994.

Stupnicki Hipolit Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów    i czasów; ułożony porządkiem alfabetycznym na podstawie Herbarza Niesieckiego                    i manuskryptów. Tom II, s. 84. Lwów 1859.

Stupnicki Hipolit Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów    i czasów; ułożony porządkiem alfabetycznym na podstawie Herbarza Niesieckiego                    i manuskryptów. Tom III, s. 83. Lwów 1862.

Herbarz Polski Kaspra Niesieckiego Treściwie Ułożony i Wpisami z Późniejszych Autorów, Różnych Akt Grodzkich i Ziemskich, z Ksiąg Akt Kościelnych oraz z Dokumentów Familijnych Powiększony i Wydany Przez K. Łodzia – Czarneckiego, Gniezno 1875 – 1881. Tom I, s 104, 857 – 858 https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1696/content

Polska encyklopedia szlachecka w oprac. S. J. Starykoń-Kasprzyckiego i Michała Dmowskiego, Tom VII, s 259. Warszawa 1937.

Polski Słownik Biograficzny Tom XVI, s. 381 – 382. Wacław Szczygielski.

Wielkopolski Słownik Biograficzny, s. 400 – 401, Warszawa – Poznań 1981. Marian Drozdowski. 

Źródła:

Diariusz_Sejmu_Czteroletniego_sesje_1-71_ (1), s. 1-2   w zbiorach Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=32987&from=FBC

Akta Miasta Wschowa, dokument królewski Stanisława Augusta, w którym oskarża Kwileckiego o złe zarządzanie miastem. Stanisław August, król […] oskarżeni starostę Antoniego Franciszka Kwileckiego o złe zarządzanie miastem, . Archiwum Państwowe w Zielonej Górze. Sygnatura 89/363/0/1/75. https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/12315064

Dokument z opisem powitania F.A. Kwileckiego we Wschowie umieszczony we wschowskiej kapsule czasu w 1786 roku.

Inne:

https://biblioteka.sejm.gov.pl/tek01/txt/kpol/1791-r11.html
https://silesiacum.pl/Wr%C3%B3blewo
https://ulezalka.genealogiapolska.pl/getperson.php?personID=I500489&tree=WGU-2019
https://pl.rodovid.org/wk/Osoba:555143